Νέα

Συμβίωση υπό διαρκή διαμόρφωση: Πρακτικές και βιωμένες χρονικότητες από τα Βαλκάνια και τον Καύκασο, εντός και πέραν της Μεσογείου

Πρόσκληση

Το Εργαστήριο/Πολιτισμός-Σύνορα-Φύλο του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών
Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και η Συντακτική Επιτροπή της ετήσιας, ανοιχτής πρόσβασης ηλεκτρονικής έκδοσης Πολιτισμός-Σύνορα-Φύλο/Μελέτες (https://ojs.lib.uom.gr/index.php/cbgs) απευθύνουν πρόσκληση για υποβολή πρωτότυπων ερευνητικών άρθρων για τον Τόμο 5 (2026). Η πρόσκληση αφορά το κυρίως μέρος του τεύχους (ερευνητικά άρθρα). Το ειδικό θεματικό αφιέρωμα και οι βιβλιοκριτικές αντιμετωπίζονται χωριστά.

1. Η αφετηρία: συμβιώνοντας σε αβέβαιους καιρούς

Στα Βαλκάνια, τον Καύκασο, τη Δυτική Ασία/Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, οι άνθρωποι συμβιώνουν μέσα σε συνθήκες πολιτικής αβεβαιότητας, μεταβαλλόμενων συνόρων, εκτοπισμού, περιβαλλοντικών μετασχηματισμών, οικονομικής δυσχέρειας και εύθραυστων θεσμών. Ωστόσο, η καθημερινή ζωή σπάνια αναστέλλεται εν αναμονή πολιτικών διευθετήσεων ή οριστικών λύσεων. Οι γείτονες εξακολουθούν να αλληλεπιδρούν, οι οικογενειακοί δεσμοί διατηρούνται πέρα από πολιτικές, εθνοτικές και θρησκευτικές διαχωριστικές γραμμές, οι τελετουργίες συνεχίζονται, οι αγορές λειτουργούν, οι μνήμες μεταβιβάζονται και νέες μορφές του ανήκειν αναδύονται. Η κοινωνική ζωή συνεχίζεται, παρά την αβεβαιότητα, μέσα, ωστόσο, από τις καθημερινές πρακτικές με τις οποίες οι άνθρωποι την βιώνουν και τη νοηματοδοτούν.

2. Οι χρονικότητες ως αναλυτική οπτική

Το να ζει κανείς μαζί με άλλους συγκροτείται μέσα από πρακτικές και χρονικότητες και δεν αποτελεί απλώς μια εμπειρική βίωση του χρόνου. Η συμβίωση κατανοείται καλύτερα ως επίτευγμα παρά ως συνθήκη, και η αναλυτική της σημασία αναδύεται μέσα από τη χρονική οργάνωση της καθημερινής ζωής. Προτείνουμε τις χρονικότητες της συμβίωσης ως αναλυτικό φακό για την επαναπροσέγγισή της έννοιας της συμβίωσης, όπου η αναμονή, για παράδειγμα, δεν συνιστά αναστολή της αλλά μία από τις συνθήκες μέσα από τις οποίες αυτή παράγεται. Έτσι, το ερώτημα μετατοπίζεται από το ‘αν οι άνθρωποι συμβιώνουν’ στο ‘πώς οργανώνουν διαρκώς τη συμβίωσή τους’.

Με τον όρο χρονικότητα δεν εννοούμε τον μετρήσιμο ωρολογιακό ή ημερολογιακό χρόνο, αλλά τους κοινωνικά οργανωμένους ρυθμούς, τις διάρκειες, τις ακολουθίες και τους προσανατολισμούς προς το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, μέσα από τους οποίους οργανώνεται η κοινωνική ζωή. Η χρονικότητα δεν είναι πεδίο ξέχωρο από το σώμα, το συναίσθημα, την εξουσία ή τον λόγο, αλλά μια διάσταση μέσα από την οποία αυτά συγκροτούνται. Είναι ενσώματη, στους ρυθμούς εργασίας και ανάπαυσης και στις φάσεις της ζωής. Είναι συναισθηματική, καθώς η προσμονή, η ανυπομονησία ή ο φόβος δίνουν χρονική μορφή στη βιωμένη εμπειρία. Είναι θεσιακή και έμφυλη, καθώς άλλοι καλούνται να περιμένουν ενώ άλλοι ορίζουν τους όρους της αναμονής, και ορισμένοι ρυθμοί επιβάλλονται ενώ άλλοι διακόπτονται. Είναι θεσμική και λογοθετική, καθώς κράτη, γραφειοκρατίες, αγορές, ημερολόγια και ηγεμονικοί λόγοι επιβάλλουν συγκεκριμένους χρόνους. Και είναι βιογραφική και συλλογική, καθώς μνήμες και κληρονομιές, ανάμεσά τους αυτοκρατορικές και αποικιακές, επανανοηματοδοτούνται στο παρόν. Η μελέτη της χρονικής οργάνωσης, επομένως, δεν αφήνει εκτός τα σώματα, τα συναισθήματα, τις φωνές ή την εξουσία, αλλά ρωτά πώς αυτά βιώνονται και αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μέσα στον χρόνο.

Οι χρονικότητες αυτές δεν συγκροτούν κλειστές κατηγορίες αλλά αλληλένδετες διαστάσεις, ανάμεσά τους η αναμονή και η προσμονή, η υπομονή και η αντοχή, η επανάληψη και ο ρυθμός, ο συγχρονισμός και η ασυγχρονία, η διακοπή, η βλάβη και η επιδιόρθωση, η φροντίδα, η μνήμη και η κληρονομιά, οι προσδοκίες και τα φαντασιακά μέλλοντα, μέσα από τις οποίες η συμβίωση συγκροτείται, διαπραγματεύεται και μετασχηματίζεται. Σπάνια εκτυλίσσονται τακτοποιημένα, η οικειότητα μπορεί να συνυπάρχει με τη δυσπιστία, η φιλοξενία να μεταστρέφεται σε αποκλεισμό, η φροντίδα να στέκει δίπλα στην ένταση. Η προσοχή στη χρονική τους συγκρότηση μας επιτρέπει να τα περιγράψουμε χωρίς να προϋποθέτουμε ότι οδηγούν αναγκαστικά στη συμφιλίωση ή στη διάρρηξη των κοινωνικών σχέσεων.

3. Γιατί αυτές οι περιοχές;

Κατονομάζουμε τη Μεσόγειο συνειδητά, όχι ως κλειστή πολιτισμική περιοχή στην οποία ανήκουν αυτές οι περιοχές, αλλά ως σχεσιακό ορίζοντα που τον αγγίζουν όσο και τον υπερβαίνουν. Γι’ αυτό η προσέγγισή μας εκτείνεται εντός και πέραν της Μεσογείου, από τα Βαλκάνια και τον Καύκασο ως τη Δυτική Ασία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Οι περιοχές αυτές προσφέρουν ένα ιδιαίτερα γόνιμο πεδίο γι’ αυτή τη συζήτηση, όχι επειδή μπορούν να αναχθούν σε περιοχές σύγκρουσης ή αστάθειας, αλλά επειδή σε αυτές καθίστανται ιδιαίτερα ορατές οι πολλαπλές χρονικότητες της συμβίωσης.

Μεγάλες σε διάρκεια ιστορίες κινητικότητας, αυτοκρατορικές και αποικιακές κληρονομιές και οι μεταποικιακές τους συνέχειες, διαδικασίες συγκρότησης συνόρων και εκτοπισμού, η συγκρότηση του κράτους, οι περιβαλλοντικοί μετασχηματισμοί και η πολιτισμική πολλαπλότητα διασταυρώνονται με καθημερινές πρακτικές που αναδιαμορφώνουν διαρκώς τις κοινωνικές σχέσεις. Δεν αντιμετωπίζουμε αυτές τις περιοχές ως κλειστές ενότητες αλλά ως εμπειρικά πεδία μέσα στα οποία η χρονική οργάνωση της συμβίωσης καθίσταται ιδιαίτερα ορατή. Δεν τις διαβάζουμε ως χώρους βίας αλλά ως τόπους όπου η καθημερινή συμβίωση παράγεται, ακόμη κι όταν ιεραρχικές τάξεις διαμορφώνουν άνισες εμπειρίες του χρόνου. Όπως και η ίδια η συμβίωση, δεν αποτελούν ουδέτερα δεδομένα αλλά κατασκευάζονται και νοηματοδοτούνται μέσα στον χρόνο, μέσα από σχέσεις εξουσίας και ηγεμονίας.

4. Η σύγχρονη συζήτηση και μία αναλυτική μετατόπιση

Τα τελευταία χρόνια, μια σειρά θεματικών αφιερωμάτων μετατόπισε το ενδιαφέρον από την περιοχή ως δεδομένη πολιτισμική οντότητα προς τις πρακτικές μέσα από τις οποίες οι περιοχές κατοικούνται και επανανοηματοδοτούνται, από την επαναχαρτογράφηση της Μεσογείου ως σχεσιακού πεδίου (Ben-Yehoyada, Cabot and Silverstein 2020) και την καθημερινή ζωή στα Βαλκάνια (Montgomery 2019), ως τη μετασοσιαλιστική Μεσόγειο (Brković 2022), το πολιτικό εντός και της Ευρώπης (Dzenovska and De Genova 2018), τον εκτοπισμό στη Μέση Ανατολή (Volk and Inhorn 2021) και τη λιτότητα στη Νότια Ευρώπη (Knight and Stewart 2017).

Το τεύχος επεκτείνει αυτή τη διαδρομή με μια περαιτέρω μετατόπιση: προτείνει τις χρονικότητες της συμβίωσης όχι ως ένα ακόμη θέμα αλλά ως το ίδιο το αναλυτικό σημείο εισόδου, συγκροτώντας έναν διαπεριφερειακό διάλογο χωρίς να προϋποθέτει μια ενιαία πολιτισμική περιοχή και αντιμετωπίζοντας τη χρονικότητα ως σχεσιακή και πολιτική διάσταση μέσα από την οποία σώματα, θεσμοί, ανισότητες και εκδοχές του μέλλοντος καθίστανται κοινωνικά ορατά.

5. Ενδεικτικές θεματικές

Το αφιέρωμα απευθύνεται σε ερευνητές και ερευνήτριες από όλο το φάσμα των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών (ανθρωπολογία, κοινωνιολογία, ιστορία, γεωγραφία, πολιτική επιστήμη, σπουδές φύλου και συνόρων, και πολιτισμικές, μιντιακές και λογοτεχνικές σπουδές). Καλωσορίζουμε ιδιαίτερα εθνογραφικά θεμελιωμένες, ιστορικά ενημερωμένες, συγκριτικές και θεωρητικά καινοτόμες συμβολές. Ενθαρρύνουμε, συνεπώς, συμβολές που εξετάζουν πώς οι χρονικές πρακτικές διαμορφώνουν διαφορετικά πεδία της κοινωνικής ζωής, ανάμεσα σε άλλα:

• πολιτισμικές πρακτικές, τελετουργίες, σύμβολα, θεσμούς και δημόσιους λόγους,
• σύνορα, ταυτότητες, ετερότητες και διασυνοριακές κινητικότητες,
• τις εμπειρίες μειονοτήτων, μεταναστών και προσφύγων,
• το κοινωνικό φύλο, τις έμφυλες σχέσεις και το σώμα,
• ανθρωπιστικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές και πολιτικές κρίσεις,
• τη λογοτεχνία, τις τέχνες, τη γλώσσα και τη μετάφραση,
• τον υλικό πολιτισμό, τον χώρο, τη μνήμη και τα μνημεία,
• τις ψηφιακές τεχνολογίες και τους οπτικοακουστικούς πολιτισμούς,
• τις υποδομές και τις οικονομίες της καθημερινότητας,
• τις μεθόδους, τις θεσιακότητες και την πολιτική της μελέτης της συμβίωσης ως ανοιχτής διαδικασίας.

6. Πρόσκληση προς συγγραφείς

Οι παραπάνω θεματικές είναι ενδεικτικές. Αναδεικνύοντας τις χρονικότητες της συμβίωσης, η πρόσκληση δεν επιδιώκει απλώς να προστεθεί στις ήδη υπάρχουσες συζητήσεις για τη συμβίωση, αλλά φιλοδοξεί να μετατοπίσει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αυτή γίνεται αντιληπτή, από μια σταθερή κατάσταση που είτε διατηρείται είτε καταρρέει, σε μια μορφή κοινωνικής ζωής που συγκροτείται διαρκώς μέσα από τις χρονικές πρακτικές της καθημερινότητας. Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκει να συμβάλει στις ευρύτερες συζητήσεις για την καθημερινή ζωή, τη χρονικότητα, την κινητικότητα, τα σύνορα, την πολιτική φαντασία, καθώς και για τους πολλαπλούς τρόπους με τους οποίους οι κοινωνικοί κόσμοι συγκροτούνται, βιώνονται και αμφισβητούνται.

Σημαντικές ημερομηνίες

• Υποβολή πλήρους κειμένου: 15 Οκτωβρίου 2026
• Αξιολόγηση από κριτές και αποστολή σχολίων: 15 Νοεμβρίου 2026
• Υποβολή επεξεργασμένων κειμένων: 15 Δεκεμβρίου 2026
• Δημοσίευση του τεύχους: Φεβρουάριος 2027

Οδηγίες για την υποβολή των κειμένων

• Τα κείμενα μπορούν να είναι στα ελληνικά ή τα αγγλικά και υποβάλλονται σε διπλά τυφλή κρίση.
• Έκταση: έως 6.000 λέξεις, συμπεριλαμβανομένων των υποσημειώσεων και της βιβλιογραφίας.
• Τα προς υποβολή κείμενα πρέπει να είναι πρωτότυπα και αδημοσίευτα.
• Κάθε υποβολή συνοδεύεται από τίτλο, περίληψη (150 έως 250 λέξεις) και 4 έως 6 λέξεις-κλειδιά, στα ελληνικά και στα αγγλικά.
• Βιβλιογραφικό σύστημα: Harvard (συγγραφέα-χρονολογίας), σύμφωνα με το Cite Them Right (οδηγός του Open University: https://university.open.ac.uk/library/referencing-and-plagiarism/quick-guide-to-harvard-referencing-cite-them-right). Για περαιτέρω συγγραφικές συμβάσεις, δείτε τη σελίδα «Υποβολές» του περιοδικού.

Αποστολή των κειμένων και περισσότερες πληροφορίες

Επικοινωνία: Ιωάννης Μάνος

Email υποβολής: imanos@uom.edu.gr

Συντακτική ομάδα

• Φωτεινή Τσιμπιρίδου (Διευθύντρια του Εργαστηρίου), Καθηγήτρια, Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών
• Ιωάννης Μάνος, Καθηγητής, Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών
• Ελένη Σιδέρη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών
• Αιμιλία Βουλβούλη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Ben-Yehoyada, N., Cabot, H. and Silverstein, P.A. (2020) ‘Introduction: remapping Mediterranean anthropology’, History and Anthropology, 31(1), pp. 1–21. doi:10.1080/02757206.2019.1684274.

Brković, Č. (2022) ‘Postsocialist Mediterranean: scalar gaze, moral self, and relational labor of favors in Eastern Europe’, Focaal, 2022(92), pp. 82–97.

Dzenovska, D. and De Genova, N. (2018) ‘Introduction: desire for the political in the aftermath of the Cold War’, Focaal, 2018(80), pp. 1–15. doi:10.3167/fcl.2018.800101.

Knight, D.M. and Stewart, C. (eds) (2017) Ethnographies of austerity: temporality, crisis and affect in Southern Europe. London: Routledge.

Montgomery, D.W. (ed.) (2019) Everyday life in the Balkans. Bloomington, IN: Indiana University Press.

Scott, S. and Sur, M. (2021) ‘The anthropology of time: a reading list in-the-making’, Fieldsights, 27 May. Available at: https://culanth.org/fieldsights/the-anthropology-of-time-a-reading-list-in-the-making (Accessed: 13 July 2026).

Volk, L. and Inhorn, M.C. (2021) ‘Introduction: states of displacement: Middle Eastern refugees, internally displaced persons and asylum seekers in global context’, Anthropology of the Middle East, 16(1), pp. 1–8. doi:10.3167/ame.2021.160101.

Το Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) και το Εργαστήριο Πολιτισμός–Σύνορα–Φύλο (Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας) διοργανώνουν, την Τετάρτη, 6 Μαΐου, 2026, διάλεξη του Robert M. Hayden, ομότιμου καθηγητή της Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιου του Pittsburgh, των Η.Π.Α..

Ο τίτλος της διάλεξης είναι:
“Sedimentations and Erosions of Hybrid Heritage of the Ottoman Era in the Balkans”
(«Ιζήματα και διαβρώσεις της υβριδικής κληρονομιάς της οθωμανικής εποχής στα Βαλκάνια»)

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο Β΄ του νέου κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.,  στις 16:00–17:30. Η διάλεξη θα δοθεί στην αγγλική γλώσσα.

Περίληψη:

Ottoman heritage in SE Europe reflects a history of changing patterns of interactions between people adhering to different forms of Islam and those adhering to different forms of Christianity and Judaism, under governance premised for centuries on the domination of Islam and of Muslims, followed by rule often premised on domination of one or another Christian community. We argue that the Ottoman legacy should therefore be approached not as discrete sites identified as Muslim, Christian or Jewish, but rather as nodes in intersecting religioscapes of those communities as they changed through time. Some such nodes intersected as sites dedicated to the service of one of these communities were claimed by members of another, and physically altered to match such claims. The locations of many sites, and the physical structures created and modified at them, also reflect the dominance of Islam, or of efforts to challenge that dominance. Thus all heritage of the Ottoman period manifests in physical form the changing patterns of social and cultural hybridity of Ottoman and post-Ottoman states and societies and specific sites may comprise architectural palimpsests reflecting changes in these interactions. Examples analyzed are mainly from Bosnia and Croatia but also include some from Bulgaria, Crete and Turkey.

Η εκδήλωση είναι ανοιχτή στο κοινό.

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε η εκδήλωση ‘World Anthropology Day 2026 – Culture, Borders, Region’ στις 10 Μαρτίου, στο Αμφιθέατρο 10, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στα πλαίσια των δράσεων με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα Ανθρωπολογίας 2026. Στην εκδήλωση που αποτέλεσε πρωτοβουλία του ΣΚΑΕ – Σύλλογος Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας, συμμετείχε το Εργαστήριο/Πολιτισμός–Σύνορα–Φύλο του τμήματος Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, αναδεικνύοντας σύγχρονες εθνογραφικές προσεγγίσεις γύρω από την ελληνική επαρχία, τα σύνορα και τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.
Μέσα από ατομικές και συλλογικές παρουσιάσεις διδασκόντων και διδακτορικών φοιτητών, άνοιξε ένας ζωντανός διάλογος για τον ρόλο της ανθρωπολογίας στον σύγχρονο κόσμο, συνδέοντας εθνογραφία, θεωρία και κοινωνική πράξη.

Είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε ότι το Πέμπτο Συνέδριο Βαλκανικών Σπουδών (REB), που διοργανώνει ο Γαλλικός Σύνδεσμος Βαλκανικών Σπουδών (AFEBalk), https://afebalk.hypotheses.org/ θα πραγματοποιηθεί στο Muceem της Μασσαλίας, από τις 25 έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2025.

Μια βασική στιγμή στην επιστημονική και συνεταιριστική ζωή του AFEBalk, το REB παρέχει μια ευκαιρία σε ερευνητές και φοιτητές διδακτορικού να παρουσιάσουν το συνεχιζόμενο έργο τους, πρόσφατες δημοσιεύσεις και να ανταλλάξουν ιδέες για την τρέχουσα ερευνητική δυναμική. Ενισχύουν επίσης την ακαδημαϊκή κοινότητα, καλωσορίζουν νέα μέλη και φιλοξενούν την ετήσια γενική συνέλευση του συνδέσμου.

Το θέμα της φετινής έκδοσης, “Balkan matters! Οι Υλικοί Πολιτισμοί στα Βαλκάνια”, θα επικεντρωθούν στην έρευνα που ασχολείται με υλικές κουλτούρες εντός και στα Βαλκάνια. Στόχος είναι η επισκόπηση του πεδίου, το άνοιγμα νέων προοπτικών και η ενίσχυση του διεπιστημονικού διαλόγου.

Σε στενή συνεργασία με το Muceem, τον μακροχρόνιο συνεργάτη μας τα τελευταία οκτώ χρόνια, η έκδοση 2025 θα παρουσιάσει ένα ποικίλο πρόγραμμα που θα συγκεντρώνει κοινωνικές επιστήμες και μουσειακές πρακτικές, με δραστηριότητες δικτύωσης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εκδήλωση.

Dear Colleagues,

Dear Students,

We have the great joy and honor of welcoming you to the International Symposium “Romanian as a Foreign Language. Language and Culture: Entities in Continuous Re-Harmonization“, 2nd Edition, taking place from May 16 to 17, 2025, at the Universityof Macedonia in Thessaloniki, Greece.

This year’s event provides a space for knowledge and direct communication for international students learning the Romanian language: within the Romanian language, culture, and civilization Lectureships established by the Institute of the Romanian Language, Bucharest (ILR), at various universities worldwide, in the Preparatory Year programs, as well as in the undergraduate, master’s, and doctoral programs of universities in Romania or abroad. These students come from very diverse cultural backgrounds, from Europe, Asia, and Africa. Furthermore, the theme proposes a valuable exchange of experience among specialists, as well as the opportunity to examine the process of teaching-learning-assessment of Romanian as a foreign language, in relation to the current European level.

With the liberalization of borders and movement, and the opportunity to engage with various cultures and mentalities, people have become increasingly eager to learn as many foreign languages as possible. These languages are progressively demonstrating their role as cultural connectors, prolific means of intercultural communication, and pathways to access the global cultural and linguistic heritage.

The reality of the moment opens up to the mutual understanding of so many cultures, driven by the common desire to achieve a harmonious and coherent transcontinental dialogue. From this perspective, the use of the Romanian language emerges as one of the most desirable and useful instruments of cultural and social mediation, serving as an effective factor in addressing the new demands of the socio-human environment. Intercultural dialogue gains new perspectives, and this fact requires and stimulates the improvement of the means of mastering the mechanisms necessary for linguistic communication.

The organizers

Πολιτισμός-σύνορα-φύλο: Κριτικές προσεγγίσεις σε ζητήματα γνώσης, ηθικής και τεχνολογίας

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το Εργαστήριο/Πολιτισμός-Σύνορα-Φύλο του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών και η Συντακτική Επιτροπή του, ετήσιας έκδοσης και ανοικτής πρόσβασης, ηλεκτρονικού περιοδικού του, «Πολιτισμός-Σύνορα-Κοινωνικό Φύλο/Μελέτες – Culture-Borders-Gender/Studies» (https://ojs.lib.uom.gr/index.php/cbgs) απευθύνουν πρόσκληση για συμμετοχή με υποβολή πρωτότυπων άρθρων στην έκδοση του 4^ου τεύχους (2025). 

ΘΕΜΑ

Η μετα-κοβιντ εποχή, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες εξελίξεις των δύο τελευταίων δεκαετιών στην Ευρώπη και τις επιπτώσεις της μνημονιακής συνθήκης στην Ελλάδα, επιτάχυνε σημαντικά τη διαδικασία της ψηφιοποίησης. Η ψηφιακή τεχνολογία μετατράπηκε σε έναν κεντρικό διαμεσολαβητή παραγωγής και διαχείρισης γνώσης, μετασχηματίζοντας, ταυτόχρονα, όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής.

Ο πολλαπλασιασμός των ηλεκτρονικών πλατφορμών κανονικοποίησε και απλοποίησε πολύπλοκες διοικητικές και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Παράλληλα διευκόλυνε την πρόσβαση σε έναν τεράστιο όγκο, κυρίως ποσοτικοποιημένων δεδομένων, και διαμόρφωσε νέες ομάδες γνώσης για τη διεξαγωγή της επιστημονικής έρευνας (π.χ. MegaData). Ταυτόχρονα η ψηφιακή διακυβέρνηση κατέστη μηχανισμός βιοπολιτικού ελέγχου και αξιολόγησης μέσω του οποίου οι κοινωνικές πρακτικές βιώνονται πλέον ως διαρκής διαδικασία δια βίου ψηφιοποίησης και ψηφιακής κοινωνικοποίησης.

Παρότι οι κυρίαρχοι μηχανισμοί παραγωγής γνώσης διακηρύσσουν την ισότιμη και ανοιχτή πρόσβαση στην πληροφορία, αποτυγχάνουν να τη διασφαλίσουν ή να την εγγυηθούν για όλους/ες/α. Οι πολυτροπικές δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας εστιάζουν αυξανόμενα σε μη λογοθετικές, πιο συμπεριληπτικές και διαθετικές πτυχές της γνώσης, που θεωρούνται μεν πιο προσιτές και άμεσες, αλλά, ταυτόχρονα,  στερούνται εμβάθυνσης και κριτικής ματιάς.

Η νέα ψηφιακή πραγματικότητα αναπαράγει στερεοτυπικές αντιλήψεις και δυαδικές διακρίσεις, οι οποίες εκπηγάζουν από την κυρίαρχη στις δυτικές επιστημολογίες τάση, να γίνεται αντιληπτός ο κόσμος σε ζεύγη, όπως αρσενικό/θηλυκό, δημόσιο/ιδιωτικό, πνεύμα/σώμα, λογική/συναίσθημα, χριστιανική Δύση/μουσουλμανική Ανατολή, εμείς/άλλοι. Οι ατυχείς προσπάθειες υπέρβασης αυτής της δυαδικότητας μέσω των πολιτικών πολυπολιτισμικότητας εντός του δυτικού κόσμου ενισχύονται από την ψηφιακή τεχνολογία, η οποία καταλήγει να τροφοδοτεί την κανονικοποίηση παγιωμένων απόψεων για τον πολιτισμό, την έμφυλη-φυλετική ηθική και τη γνώση στο σύνολό της.

Για παράδειγμα, το δυτικοκεντρικό νεωτερικό μόρφωμα του έθνους/κράτους, εξακολουθεί, μέσα από μηχανισμούς ολοκλήρωσης, εκπαίδευσης και ελέγχου, να σφυρηλατεί τις συνειδήσεις των επερχόμενων γενεών πολιτών προωθώντας αποκλειστικές εθνικές, θρησκευτικές και έμφυλες ταυτότητες. Η φοβική επιμονή στο κυρίαρχο συντηρητικό και πατριαρχικό αφήγημα και η αναπαραγωγή των δίπολων διαχωρισμών είναι εμφανείς στα σχολικά εγχειρίδια. Αυτή η προσέγγιση προκρίνει την εκάστοτε μορφή νεωτερικής «μήτρας» αποικιακότητας (εθνικισμός, θρησκεία, φυλή, φύλο κ.ά.), αγνοώντας τις τοπικές ιστορίες και τις δυνατότητες κριτικού αναστοχασμού για τη συνύπαρξη στη διαφορετικότητα.

Η συζήτηση για την έμφυλη βία και ισότητα περιορίζεται σε νεοφιλελεύθερες πρακτικές κοινωνικής δικαιοσύνης και μηχανισμούς κράτους δικαίου-συμπερίληψης, παρότι είναι αναγνωρισμένο ότι το φύλο δομείται νεωτερικά γύρω από την κυριαρχία της ηγεμονικής-λευκής-χριστιανικής-αρρενωπότητας-κανονικότητας. Αυτό οδηγεί σε έναν διαρκή “πόλεμο ορθότητας”, όπου η δυτική πατριαρχική ηθική, γνώση και τεχνολογία εντός και εκτός των συνόρων της μετα-αποικιακής Δύσης, επιβάλλονται, στιγματίζοντας κουλτούρες αλληλεγγύης και συναισθήματος ως παθολογικές. Οι αντιδράσεις φαίνεται να μην λαμβάνουν υπόψη τις διαθεματικές διαστάσεις της πατριαρχίας στην εμπλοκή του φύλου και της σεξουαλικότητας με τη φυλή, το έθνος, την τάξη, την περιφέρεια, και εν τέλει τη Δυτική αποικιοκρατία. Πολύ περισσότερο, ωστόσο, αγνοούν τον κριτικό αναστοχασμό σχετικά με το πώς η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο αποικιοποίησης ή απο-αποικιοποίησης του νου και του σώματος.

Στο επίπεδο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών η παραγόμενη γνώση με την αξιοποίηση ποιοτικών ερευνητικών εργαλείων και ερμηνευτικών μεθόδων απαξιώνεται ολοένα και περισσότερο. Η βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας και της πολιτισμικής ποικιλομορφίας περιθωριοποιείται, απο-ιστορικοποιείται, «απο-προσωποποιείται, ενώ η μετρήσιμη και ταχύτατα παραγόμενη πληροφορία εδραιώνεται ως προτεραιότητα και νομιμοποιητική κανονικότητα με (ψευδο)αδιαμφισβήτητη αποδεικτική αξία. Ως αποτέλεσμα, δημιουργούνται πολυεπίπεδοι αποκλεισμοί, κοινωνικές ανισότητες και καθιερώνονται ηγεμονικά κέντρα (ανα)παραγωγής γνώσης/ειδημοσύνης χωρίς να μπολιάζονται επαρκώς με τον κριτικό λόγο και την αναλυτική σκέψη και την κατανόηση των κοινωνικών, πολιτισμικών και ηθικών διαστάσεων της ανθρώπινης εμπειρίας.

Αναζητούμε άρθρα από τα πεδία των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, τα οποία στέκονται κριτικά στους τρόπους παραγωγής γνώσης για τον πολιτισμό, το φύλο και τα σύνορα, καθώς αναστοχάζονται πάνω σε ζητήματα ηθικής, τεχνολογίας και πολιτικής, πέραν της δεοντολογίας που επιβάλλουν οι τεχνολογικοί μηχανισμοί αξιολόγησης και λογοδοσίας στη νέα ψηφιακή εποχή του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Συγχρόνως, καλωσορίζουμε μελέτες που είτε πολυτροπικά, μέσα από την πολιτισμική, φεμινιστική και αποαποικιακή κριτική, είτε με τις μεθοδολογίες της κριτικής εθνογραφίας, αναδεικνύουν τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας να δημιουργεί μονοπάτια μη υποστασιοποιημένης, μη στερεότυπης, πιο ισότιμης και συμπεριληπτικής γνώσης επί τόπου και στην πράξη.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ

• 15 Απριλίου 2025: Υποβολή κειμένου 
• 30 Ιουνίου 2025: Αξιολόγηση από ανώνυμους κριτές και αποστολή σχολίων
• 30 Αυγούστου 2025: Υποβολή των επεξεργασμένων κειμένων
• 30 Νοεμβρίου 2025: Δημοσίευση των κειμένων

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

• Το κείμενο μπορεί να είναι γραμμένο στα ελληνικά ή τα αγγλικά.
• Το μέγεθος του κειμένου δεν πρέπει να ξεπερνά τις 6.000 λέξεις (συμπεριλαμβανομένης της βιβλιογραφίας και των υποσημειώσεων)
• Τα προς υποβολή κείμενα πρέπει να είναι πρωτότυπες δημοσιεύσεις.
• Για τη βιβλιογραφία και άλλες συγγραφικές συμβάσεις επισκεφθείτε τις «Υποβολές» https://ojs.lib.uom.gr/index.php/cbgs/about/submissions

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

Στην Δρ. Χριστίνα Γραμματικοπούλου: christinagrammatikopoulou@gmail.com, με τίτλο mail “Υποβολή Άρθρου για το Περιοδικό Πολιτισμός-Σύνορα-Κοινωνικό Φύλο/Μελέτες”.